RADYO/TV VE GENEL LİSANSLAMA ALANLARINDA MESAM’IN HAK TAKİBİ

MESAM, müziğin özel kullanımı haricinde tüm kullanım alanlarında üyeleri adına telif hakkı takibi yapmaktadır. MESAM üyelerinden aldığı yetkiye dayanarak gerek radyo televizyon gerekse genel lisanslama alanında tüm kullanıcıları tespit etmekte ve üye eser sahiplerinin eserlerinin kullanımından doğan telif haklarını takip etmektedir.

Yasada belirtildiği kapsamda, müzik eserlerini hangi şekilde kullanılırsa kullanılsın eser sahipleri adına telif hakkı doğmaktadır. Bu sebeple müziğin radyo-TV, kaset/CD, canlı vb. tüm formatlarda kullanımı aynı sonucu doğurmaktadır. Çünkü, MESAM eser sahipleri alanında kurulmuş olan bir meslek birliği olduğu için “eseri” korumaktadır. Müziğin kullanıldığı formatın değişmesi ancak bağlantılı hak sahibi meslek birlikleri açısından doğan telifte belirleyici rol oynamaktadır.

Müziğin kullanım alanına göre bir ayrımda bulunursak;

Radyo ve TV Alanında Koruma:

Müziğin yaygın ve “olmazsa olmaz” olarak kullanıldığı alanların en önemlilerinden biri radyo ve televizyon yayınlarındaki kullanımıdır. MESAM, Türkiye’deki ulusal, bölgesel, yerel ve tüm diğer kategorilerde yayın yapan radyo ve televizyon kuruluşlarını tespit ederek ve tüm kuruluşlarından üyeleri adına yasadan doğan telif hak bedellerinin takibini yapmaktatır. Üyeleri adına eserlerinin yayınına izin vererek toplu sözleşmeler imzalamakta, yayın kuruluşlarından aldığı müzik eseri kullanım listeleri doğrultusunda da üyelerine telif hak bedellerini dağıtmaktadır.

Henüz telif bilincine ulaşmamış ve bu yüzden izin alarak sözleşme imzalamayan yayın kuruluşlarına karşı ise, üyelerinin yasadan doğan haklarının kaybını önlemek adına hukuki yollara başvurmaktadır.

Genel Lisanslama Alanında Koruma:

MESAM, kamuya açık ticari mekanları (otel, tatil köyü, bar, disco, restoran, tiyatro salonu, konserler, mağaza, ulaşım şirketleri vs.) tespit etmekte ve müzik kullananlar mekanlar ile üyelerine ait kullanılan müzik eserlerinin telif hak ve bedellerinin takibi için müzik eseri kullanım izni veren sözleşmeler imzalamaktadır. Eserlerin kullanımları doğrultusunda sözleşme bedelleri, üye eser sahiplerine dağıtılmaktadır.

Ayrıca teknolojik gelişmelerin getirdiği yeni alanlardaki (cep telefonu zil sesi melodisi, karaoke ve internet) müzik kullanımının takibi de üyeler için yeni bir gelir kalemi oluşturmaktadır.

Genel lisanslama alanında da MESAM ile sözleşme imzalamayarak üye eser sahiplerinin eserlerini izinsiz olarak kullanan kullanıcılara karşı MESAM hukuki mücadelesini sürdürmektedir.

MESAM TARİFE KRİTERLERİ

MESAM, müzik, sinema, edebiyat, tiyatro, grafik ve plastik sanatlar alanlarında tüm dünyada 2 milyonu aşkın eser sahibini temsil eden Uluslararası Telif Birlikleri Konfederasyonu CISAC’ın (Confédération Internationale des Sociétés d'Auteurs et Compositeurs) üyesidir. CISAC, üyelerine lisanslama tarifelerinin oluşturulmasına tavsiye niteliğinde bazı parametreler sunmaktadır. Bu parametrelerde esas alınan kriter, “müzik eserinin ticari faaliyete getirisinin ne olduğudur”. Burada, tarifeler hiyerarşisinden bahsetmek mümkündür. Örnek vermek gerekirse; bir konserde, müşterilerin bir araya gelmesinin temel nedeni müzik eseri dinlemektir, aynı önem bir disco/bar için de geçerli olmakta ancak örneğin yine umumi mahal olarak nitelendirilebilecek “bir doktorun bekleme odası” için müziğin faaliyete katkısı başta belirtilen kategoriye oranla tâli kalmakta, dolayısıyla bu hiyerarşik düzen içerisinde tarifeler çoktan aza doğru sıralanmaktadır.

Birliğimiz, tarifelerini oluştururken CISAC'ın parametreleriyle birlikte Türkiye'nin öznel sosyo-ekonomik koşullarını göz önünde bulundurmakta ve uluslararası tarifeler üzerinden yüksek indirimler yapmaktadır.

Ayrıca birden fazla meslek birliğinin olduğu koşullarda diğer meslek birliklerinin de müzik kullanıcılarından mali hak bedeli talep edeceği dikkate alınmaktadır. Çünkü, ülkemizde müzik eserleri alanında 4 meslek birliği bulunmaktadır. MESAM, yaklaşık 4000 yerli eser sahibini ve tüm dünya repertuarını Türkiye’de temsil eden en büyük meslek birliği konumundadır.

Yasa uyarınca ayrı hakları, ayrı meslek birliklerinin takip etmesi gerekmektedir. Bu nedenle, bağlantılı hak sahiplerini temsil eden meslek birlikleri; yapımcıların haklarını temsil eden MÜ-YAP ile yorumcuların haklarını temsil eden MÜYORBİR’dir. Bağlantılı haklar, eser sahibinin haklarına nazaran tali bir hak olup eser sahibinin eserinden doğmaktadır. Telif haklarının en doğru ve sağlıklı bir şekilde takip edilebilmesi için meslek birliklerinin takip ettikleri haklar ve temsil ettikleri repertuar oranında hak talep etmesi ve haksız rekabet ortamı yaratan uygulamalardan kaçınmaları gerekmektedir. Asıl hak sahibi olan eser sahibiyle, eser sahibinin haklarıyla bağlantılı olan diğer hak sahiplerinin sözleşmelerde talep ettikleri mali hak bedelleri aynı olmamalıdır. Uluslararası alanda da bağlantılı hak sahibi meslek birlikleri, eser yaratıcılarının üyesi olduğu meslek birliklerine oranla daha tali konumda değerlendirilmekte hatta bazı ülkelerde bağlantılı hak sahibi birlikler telif takibi yapmamaktadır.

Aynı alanda birden fazla meslek birliğinin bulunması ve farklı alan dahi olsa meslek birliklerinin çokluğu müzik kullanıcıları açısından karışıklığa yol açmakta ise de her bir meslek birliğinin temsil ettiği hakların ve repertuarların farklı olduğu unutulmamalıdır.

TARİFE KATEGORİLERİ

25486 sayılı "Eser, İcra, Yapım Ve Yayınların Kullanılması Ve/Veya İletilmesine İlişkin Usul Ve Esaslar Hakkında Yönetmelik" ile yapılan sınıflandırma doğrultusunda MESAM tarifeleri oluşturulmuştur. Bakanlık tarafından yapılan sınıflandırmada coğrafi bölge kriteri dikkate alınmış ve bu kriter uyarınca yeni yasadan önce yürürlükte olan tarife üzerinden indirim yapılması öngörülmüştür.

Bu doğrultuda hazırlanan MESAM Tarifelerine göre;

Otellerde, yıldız sayısı ve coğrafi bölge kriterleri uygulanmış ve tarife bu doğrultuda hazırlanmıştır. Otellerde oda başı lisanslama yöntemi (oda başı 42 YTL) ile otel bünyesindeki tüm mekanlar sözleşme ile lisanslanmaktadır.

Oteller, müziğin kullanımının kaçınılmaz olduğu alanların başında gelmektedir. Otellerde kullanılan müzik eserlerini bu anlamda “olmazsa olmaz” kategoride değerlendirmek gerekmekte; bu tesislerin bünyesinde bulunan birçok mekanda (bar, restoran, balo salonu, düğün salonu, konser salonu) müzik eserlerinin kullanılmaması bu mekanların işlevlerini yitirmesi anlamına gelmektedir. Şarkıların çalınmadığı bir düğün ve balo salonu veya bar düşünülemez. Bu mantık silsilesi içerisinde umuma açık mahallerde müzik eseri kullanan işyerlerine ilişkin çalışma başlatan MESAM, diğer alanlarda olduğu gibi otel yetkililerine yükümlülüklerini hatırlatarak kullanılan yerli ve yabancı MESAM repertuarı için telif bedellerinin ödenmesini talep etmektedir.

Yeme-İçme-Eğlence Tesisleri, Lokanta, Restoran, Kafe, Eğlence Yeri, Gece Kulübü, Diskotek, Pavyon, Gazino, Bar, Taverna, Kabare vb. mekanlar m2 üzerinden lisanslanmakta ve yine coğrafi bölge kriteri uygulanmaktadır.

Kongre, Sergi ve Gösteri Alanları ve Merkezleri, Tören ve Şenlik Alanları, Müsabaka Alanları, Gösteri Alan ve Merkezleri, Balo Salonları, Sinema, Tiyatro, Opera vb Merkezler, Fuar ve Festival Alanı ve Merkezleri, Konser Alanı ve Merkezleri, Sirkler ve Lunaparklar, Stadyumlar, brüt gişe hasılatı üzerinden kademeli olarak tarifelendirilmiştir. Kademeler, etkinlikte kullanılan eserlerdeki MESAM korumasına göre tespit edilmektedir.

Ticaret Merkezleri, Alışveriş Merkezleri, Marketler, Mağazalar, m2 üzerinden lisanslanmakta ve yine coğrafi bölgeye göre indirim uygulanmaktadır.

Terminaller başlığı altında ise tüm ulaşım tarifelerimiz düzenlenmiş ve kullanılan repertuar ve araç sayısı kriterleri dikkate alınmıştır.

Radyo-Televizyonlarda ise  RTÜK sınıflandırması esas alınmıştır. RTÜK sınıflandırmasında yayının düzeyi ve içeriği dikkate alınmaktadır. Yayın kuruluşları lisans izni aldığı kategoriler kapsamında değerlendirilerek tarifemiz her kategori için ayrı ayrı oluşturulmaktadır. Tarifede esas alınan kriterler ise yayının ulaştığı nüfus ve yayın içinde müzik eserlerinin kullanım yoğunluğudur.

Yukarıdaki kriterlere göre hazırlanan tarifeler üzerinden müzik kullanıcıları ile lisans sözleşmeleri yapılmaktır. Tarafların tarifeler üzerinde anlaşamaması halinde, Kültür ve Turizm Bakanlığı tarafından tarifeleri değerlendirme amacıyla bir uzlaştırma komisyonu kurulmakta ancak komisyon sonucu ortaya çıkan tarifeler de bağlayıcı olmayıp, tespit edilen tarifelere ilişkin yargı yolu açık olmaktadır.