|
DERNEKLER
KANUNU
BİRİNCİ BÖLÜM :
Amaç, Kapsam ve Tanımlar
Amaç ve kapsam
Madde 1 - Bu Kanunun amacı;
dernekler, dernek şube veya temsilcilikleri, federasyonlar, konfederasyonlar
ve yabancı dernekler ile merkezleri yurt dışında bulunan dernek ve vakıf dışındaki
kar amacı gütmeyen kuruluşların Türkiye'deki şube veya temsilciliklerinin
yasak ve izne tabi faaliyetlerini, yükümlülüklerini, denetimlerini ve
uygulanacak cezalar ile derneklere ilişkin diğer hususları düzenlemektir.
Tanımlar
Madde 2 - Bu Kanunun
uygulanmasında;
a) Dernek: Kazanç paylaşma
dışında, kanunlarla yasaklanmamış belirli ve ortak bir amacı gerçekleştirmek
üzere, en az yedi gerçek veya tüzel kişinin, bilgi ve çalışmalarını sürekli
olarak birleştirmek suretiyle oluşturdukları tüzel kişiliğe sahip kişi
topluluklarını,
b) Derneğin yerleşim yeri:
Derneğin yönetim faaliyetlerinin yürütüldüğü yeri,
c) Dernek merkezi: Derneğin
yerleşim yerinin bulunduğu il veya ilçeyi,
d) Mülki idare amiri: Dernek
merkezinin bulunduğu yerin vali veya kaymakamını,
e) Dernekler birimi: İllerde
il dernekler müdürlüğünü, ilçelerde dernekler büro şefliğini,
f) Platform: Derneklerin
kendi aralarında veya vakıf, sendika ve benzeri sivil toplum kuruluşlarıyla
ortak bir amacı gerçekleştirmek üzere girişim, hareket ve benzeri adlarla
oluşturdukları tüzel kişiliği bulunmayan geçici nitelikteki birliktelikleri,
g) Üst kuruluş: Derneklerin
oluşturduğu tüzel kişiliği bulunan federasyonları ve federasyonların
oluşturduğu konfederasyonları,
h) Şube: Dernek faaliyetlerinin
yürütülebilmesi için bir derneğe bağlı olarak açılan, tüzel kişiliği olmayan
ve bünyesinde organları bulunan alt birimi,
i) Temsilcilik: Dernek
faaliyetlerinin yürütülebilmesi için bir derneğe bağlı olarak açılan, tüzel
kişiliği ve bünyesinde organları bulunmayan alt birimi,
İfade eder.
İKİNCİ BÖLÜM :
Genel Hükümler
Dernek kurma hakkı
Madde 3 - Fiil ehliyetine
sahip gerçek veya tüzel kişiler, önceden izin almaksızın dernek kurma hakkına
sahiptir.
Ancak, Türk Silahlı
Kuvvetleri ve kolluk kuvvetleri mensupları ile kamu kurum ve kuruluşlarının
memur statüsündeki görevlileri hakkında özel kanunlarında getirilen
kısıtlamalar saklıdır.
Onbeş yaşını bitiren ayırt
etme gücüne sahip küçükler; toplumsal, ruhsal, ahlaki, bedensel ve zihinsel
yetenekleri ile spor, eğitim ve öğretim haklarını, sosyal ve kültürel
varlıklarını, aile yapısını ve özel yaşantılarını korumak ve geliştirmek
amacıyla yasal temsilcilerinin yazılı izni ile çocuk dernekleri kurabilir
veya kurulmuş çocuk derneklerine üye olabilirler.
Oniki yaşını bitiren küçükler
yasal temsilcilerinin izni ile çocuk derneklerine üye olabilirler ancak
yönetim ve denetim kurullarında görev alamazlar.
Çocuk derneklerine onsekiz
yaşından büyükler kurucu veya üye olamazlar.
Dernek tüzüğü
Madde 4 - Her derneğin bir
tüzüğü bulunur. Bu tüzükte aşağıda gösterilen hususların belirtilmesi
zorunludur:
a) Derneğin adı ve merkezi.
b) Derneğin amacı ve bu amacı
gerçekleştirmek için dernekçe sürdürülecek çalışma konuları ve çalışma
biçimleri ile faaliyet alanı.
c) Derneğe üye olma ve
üyelikten çıkmanın şart ve şekilleri.
d) Genel kurulun toplanma
şekli ve zamanı.
e) Genel kurulun görevleri,
yetkileri, oy kullanma ve karar alma usul ve şekilleri.
f) Yönetim ve denetim
kurullarının görev ve yetkileri, ne suretle seçileceği, asıl ve yedek üye
sayısı.
g) Derneğin şubesinin bulunup
bulunmayacağı, bulunacak ise şubelerin nasıl kurulacağı, görev ve yetkileri
ile dernek genel kurulunda nasıl temsil edileceği.
h) Üyelerin ödeyecekleri
giriş ve yıllık aidat miktarının belirlenme şekli.
ı) Derneğin borçlanma
usulleri.
j) Derneğin iç denetim
şekilleri.
k) Tüzüğün ne şekilde
değiştirileceği.
l) Derneğin feshi halinde mal
varlığının tasfiye şekli.
Uluslararası faaliyet
Madde 5 - Dernekler,
tüzüklerinde gösterilen amaçları gerçekleştirmek üzere uluslararası
faaliyette veya işbirliğinde bulunabilir, yurt dışında temsilcilik veya şube
açabilir, yurt dışında dernek veya üst kuruluş kurabilir veya yurt dışında
kurulmuş dernek veya kuruluşlara katılabilirler.
Yabancı dernekler, Dışişleri
Bakanlığının görüşü alınmak suretiyle İçişleri Bakanlığının izniyle
Türkiye'de faaliyette veya işbirliğinde bulunabilir, temsilcilik veya şube
açabilir, dernek veya üst kuruluş kurabilir veya kurulmuş dernek veya üst
kuruluşlara katılabilirler.
Tüzel kişilerin oy kullanması
Madde 6 - Tüzel kişinin üye
olması halinde, tüzel kişinin yönetim kurulu başkanı veya temsille
görevlendireceği kişi oy kullanır. Bu kişinin başkanlık veya temsil görevi
sona erdiğinde, tüzel kişi adına oy kullanacak kimse yeniden belirlenir.
Şube genel kurulları
Madde 7 - Şube genel
kurulları olağan toplantılarını merkez genel kurulu toplantısından en az iki
ay önce bitirmek zorundadırlar.
Federasyon ve
konfederasyonlar
Madde 8 - Federasyonların
üye sayısının beşten ve konfederasyonların üye sayısının üçten aşağı düştüğü
ve bu durum üç ay içinde giderilmediği takdirde haklarında kendiliğinden sona
erme hükümleri uygulanır.
Federasyonlar ve
konfederasyonlar temsilcilik dışında her ne ad altında olursa olsun, başka
bir örgüt kuramazlar.
İç denetim
Madde 9 - Derneklerde iç
denetim esastır. Genel kurul, yönetim kurulu veya denetim kurulu tarafından
iç denetim yapılabileceği gibi, bağımsız denetim kuruluşlarına da denetim
yaptırılabilir. Genel kurul, yönetim kurulu veya bağımsız denetim
kuruluşlarınca denetim yapılmış olması, denetim kurulunun yükümlülüğünü
ortadan kaldırmaz.
Denetim kurulu; derneğin,
tüzüğünde gösterilen amaç ve amacın gerçekleştirilmesi için sürdürüleceği
belirtilen çalışma konuları doğrultusunda faaliyet gösterip göstermediğini,
defter, hesap ve kayıtların mevzuata ve dernek tüzüğüne uygun olarak tutulup
tutulmadığını, dernek tüzüğünde tespit edilen esas ve usullere göre ve bir
yılı geçmeyen aralıklarla denetler ve denetim sonuçlarını bir rapor halinde
yönetim kuruluna ve toplandığında genel kurula sunar.
Denetim kurulu üyelerinin
istemi üzerine, her türlü bilgi, belge ve kayıtların, dernek yetkilileri
tarafından gösterilmesi veya verilmesi, yönetim yerleri, müesseseler ve
eklentilerine girme isteğinin yerine getirilmesi zorunludur.
Yardım ve işbirliği
Madde 10 - Dernekler,
tüzüklerinde gösterilen amaçları gerçekleştirmek üzere, benzer amaçlı
derneklerden, siyasi partilerden, işçi ve işveren sendikalarından ve mesleki
kuruluşlardan maddi yardım alabilir ve adı geçen kurumlara maddi yardımda
bulunabilirler (1,2).
5072 sayılı Dernek ve
Vakıfların Kamu Kurum ve Kuruluşları ile İlişkilerine Dair Kanun hükümleri
saklı kalmak üzere, dernekler kamu kurum ve kuruluşları ile görev alanlarına
giren konularda ortak projeler yürütebilirler. Bu projelerde kamu kurum ve
kuruluşları, proje maliyetlerinin en fazla yüzde ellisi oranında ayni veya
nakdi katkı sağlayabilirler.
(1) Anayasa Mahkemesi’nin
5/4/2007 tarihli ve E.:2004/107, K.:2007/44 sayılı
Kararı ile bu fıkrada yer alan “...ve
adı geçen kurumlara maddî yardımda bulunabilirler” bölümü,
siyasî partiler yönünden iptal edilmiştir.
(2) Bu fıkrada
yer alan “...siyasi partilerden...” sözcüklerinin, yürürlüğünün
durdurulmasına Ana.Mah.’nin 29/12/2004 tarihli ve E.:2004/108, K.:2004/15 (Yürürlüğü Durdurma) sayılı Kararı
ile karar verilmiştir.
Gelir ve giderlerde usul ile
dernek defterleri
Madde 11 - Dernek gelirleri
alındı belgesi ile toplanır ve giderler harcama belgesi ile yapılır. Dernek
gelirlerinin bankalar aracılığı ile toplanması halinde banka tarafından
düzenlenen dekont veya hesap özeti gibi belgeler alındı belgesi yerine geçer.
Alındı belgeleri ve harcama belgelerinin saklama süresi beş yıldır.
Dernek gelirlerinin
toplanmasında kullanılacak alındı belgeleri yönetim kurulu kararı ile
bastırılır. Alındı belgelerinin şekli, bastırılması, onaylanması ve
kullanılması ile dernek gelirlerinin toplanmasında kullanılacak yetki
belgesine ilişkin hususlar yönetmelikte düzenlenir.
Dernek gelirlerini toplayacak
kişiler yönetim kurulu kararıyla belirlenir ve bunlar adına yetki belgesi
düzenlenir.
Dernekler tarafından
tutulacak defter ve kayıtlar ile ilgili usul ve esaslar yönetmelikte
düzenlenir. Bu defterlerin dernekler biriminden ya da noterden onaylı olması
zorunludur.
Sandık kurma
Madde 12 - Dernekler,
tüzüklerinde yazılı olmak ve sağlanan karı üyelerine paylaştırmamak, gelir,
faiz veya başka adlarla üyelerine aktarmamak şartıyla üyelerinin yiyecek,
giyecek gibi zaruri ihtiyaç maddelerini ve diğer mal ve hizmetlerle kısa
vadeli kredi ihtiyaçlarını karşılamak amacıyla sandık kurabilirler.
Bu sandıkların kuruluş ve
çalışma esasları yönetmelikte düzenlenir.
Dernek görevlileri ve
ücretleri
Madde 13 – (…)(1) dernek
hizmetleri gönüllüler veya yönetim kurulu kararı ile göreve başlatılan
ücretliler aracılığıyla yürütülür.
Dernek yönetim ve denetim
kurullarının kamu görevlisi olmayan başkan ve üyelerine ücret verilebilir.
Verilecek ücret ile her türlü ödenek, yolluk ve tazminatlar genel kurul
tarafından tespit olunur. Yönetim ve denetim kurulu üyeleri dışındaki üyelere
ücret, huzur hakkı veya başka bir ad altında herhangi bir karşılık ödenemez.
Dernek hizmetleri için
görevlendirilecek üyelere verilecek gündelik ve yolluk miktarları genel kurul
tarafından tespit olunur.
(1) Anayasa Mahkemesi’nin
5/4/2007 tarihli ve E.:2004/107, K.:2007/44 sayılı
Kararı ile bu fıkrada yer alan “Üye sayısının 100 kişiden çok
olması şartıyla ...” ibaresi, iptal edilmiştir.
Gençlik ve spor kulüpleri
Madde 14 - Derneklerden
başvurmaları halinde; spor faaliyetine yönelik olanlar spor kulübü, boş
zamanları değerlendirme faaliyetine yönelik olanlar gençlik kulübü ve her iki
faaliyeti birlikte amaçlayanlar gençlik ve spor kulübü adını alır. Bu
kulüpler, Gençlik ve Spor Genel Müdürlüğünce tutulacak kütüğe kayıt ve tescil
edilir.
Kulüplerin organları, bu
organların görev ve yetkileri, kulüplerin Gençlik ve Spor Genel Müdürlüğünce
de denetlenmesi ve bunlara yapılacak yardımların şekil ve şartları, üst
kuruluş oluşturmada uyulacak esas ve usuller, gençlik ve spor faaliyetlerini
yürüteceklerin nitelikleri ve bunlara uygulanacak disiplin işlemleri,
kulüplerin kayıt ve tesciline ilişkin esaslar İçişleri Bakanlığının uygun
görüşü üzerine Gençlik ve Spor Genel Müdürlüğünün bağlı olduğu Bakanlıkça
yürürlüğe konulacak yönetmelikte düzenlenir.
Tasfiye
Madde 15 - Genel kurul
kararı ile feshedilen veya kendiliğinden sona erdiği tespit edilen derneğin
para, mal ve haklarının tasfiyesi, tüzüğünde gösterilen esaslara göre
yapılır. Tüzükte tasfiyenin ne şekilde yapılacağının genel kurul kararına
bırakıldığı hallerde, genel kurul tarafından bir karar alınmamış veya genel
kurul toplanamamışsa, yahut dernek mahkeme kararı ile feshedilmişse, derneğin
bütün para, mal ve hakları, mahkeme kararıyla derneğin amacına en yakın ve
kapatıldığı tarihte en fazla üyeye sahip derneğe devredilir.
Kendiliğinden sona erdiği
tespit edilen veya feshine karar verilen derneklerin tasfiye ve devir
işlemleri tamamlandıktan sonra dernekler kütüğündeki kayıtları silinir.
Feshedilmesi için hakkında
soruşturma veya dava açılmış olan bir dernek, fesih ve buna bağlı olarak
dernek mallarının devrine dair bir karar aldığı takdirde, soruşturma ve dava
sonuçlanıncaya kadar devir işlemi yapılmaz.
Tasfiye işlemleri sonucu
derneklerin defter ve belgelerinin saklanma usulü, süresi ve tasfiyeye
ilişkin gerekli belgeler yönetmelikte düzenlenir.
Basımevlerinin sorumluluğu
Madde 16 - Basımevleri,
dernek gelirlerinin toplanmasında kullanılacak alındı belgelerini bastıktan
sonra, bu belgelerin seri ve sıra numaralarını onbeş gün içinde mülki idare
amirliğine bildirmek zorundadır.
Hata ve noksanlıkların
giderilmesi
Madde 17 - Derneklerin iş ve
işlemlerinde, bu Kanun ve 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu ile bunlara
dayanılarak çıkarılan yönetmeliklerin hükümlerine aykırılık tespit edilmesi
halinde, konusu suç teşkil etmeyen hata ve noksanlıkların mülki idare
amirinin yazılı istemi üzerine, ilgili dernek tarafından otuz gün içerisinde
giderilmesi zorunludur.
Yargılama usulü
Madde 18 - Bu Kanunla ilgili
olarak hukuk mahkemelerinde bakılacak davalarda basit yargılama usulü
uygulanır.
(Mülga
ikinci fıkra: 23/1/2008 – 5728/578 md.)
ÜÇÜNCÜ BÖLÜM :
Denetim ve Bildirimler
Beyanname verme yükümlülüğü
ve denetim
Madde 19 - Dernekler, yıl
sonu itibarıyla faaliyetlerini, gelir ve gider işlemlerinin sonuçlarını
düzenleyecekleri beyanname ile her yıl Nisan ayı sonuna kadar mülki idare
amirliğine vermekle yükümlüdürler. Beyannamenin düzenlenmesine ilişkin esas
ve usuller yönetmelikte düzenlenir.
Gerekli görülen hallerde,
derneklerin tüzüklerinde gösterilen amaçlar doğrultusunda faaliyet gösterip
göstermedikleri, defterlerini ve kayıtlarını mevzuata uygun olarak tutup
tutmadıkları İçişleri Bakanı veya mülki idare amiri tarafından
denetletilebilir. Bu denetimlerde kolluk kuvveti mensupları
görevlendirilemez. İçişleri Bakanlığı ve mülki idare amirlerinin yapacağı
denetimler mesai saatleri içerisinde yapılır. Bu denetimler en az yirmidört
saat önce derneklere bildirilir.
Denetim sırasında görevli
memurlar tarafından istenecek her türlü bilgi, belge ve kayıtların, dernek
yetkilileri tarafından gösterilmesi veya verilmesi, yönetim yerleri,
müesseseler ve eklentilerine girme isteğinin yerine getirilmesi zorunludur.
Denetim sırasında, suç teşkil
eden fiillerin tespit edilmesi halinde, mülki idare amiri durumu derhal
Cumhuriyet savcılığına ve derneğe bildirir.
Kolluk kuvvetlerinin yetkisi
Madde 20 - Kamu düzeninin
korunması veya suç işlenmesinin önlenmesi nedenlerinden birine bağlı olarak
usulüne göre verilmiş hakim kararı olmadıkça, yine bu nedenlere bağlı olarak
gecikmesinde sakınca bulunan durumlarda mülki idare amirinin yazılı emri
bulunmadıkça, kolluk kuvvetleri, dernek ve eklentilerine giremez, arama
yapamaz ve buradaki eşyaya el koyamaz. Mülki idare amirinin kararı yirmidört
saat içinde görevli hakimin onayına sunulur. Hakim, kararını el koymadan
itibaren kırksekiz saat içinde açıklar; aksi halde, el koyma kendiliğinden
kalkar. Hakim kararı, mülki idare amiri tarafından dernek yöneticilerine
yazıyla duyurulur.
Yurt dışından yardım alınması
Madde 21 - Dernekler mülki
idare amirliğine önceden bildirimde bulunmak şartıyla yurt dışındaki kişi,
kurum ve kuruluşlardan ayni ve nakdi yardım alabilirler. Bildirimin şekli ve
içeriği yönetmelikte düzenlenir. Nakdi yardımların bankalar aracılığıyla
alınması zorunludur.
Taşınmaz mal edinme
Madde 22 - Dernekler genel
kurullarının yetki vermesi üzerine yönetim kurulu kararıyla taşınmaz mal
satın alabilir veya taşınmaz mallarını satabilirler. Dernekler edindikleri
taşınmazları, tapuya tescilinden itibaren bir ay içinde mülki idare
amirliğine bildirmekle yükümlüdürler.
Genel kurul toplantısı ve
organlara seçilenlerin idareye bildirilmesi
Madde 23 - Dernekler, genel
kurulu izleyen otuz gün içinde, yönetim kurulu ve denetim kurulu ile derneğin
diğer organlarına seçilen asıl ve yedek üyeleri mülki idare amirliğine
bildirmekle yükümlüdür. Dernek organlarında ve yerleşim yerinde meydana gelen
değişiklikler de aynı usule tabidir. Genel kurul sonuç bildiriminin şekli,
içeriği ve gerekli belgeler yönetmelikte düzenlenir.
Temsilcilik
Madde 24 - Dernekler,
gerekli gördükleri yerlerde dernek faaliyetlerini yürütmek amacıyla
temsilcilik açabilirler. Temsilcilikler, şube veya dernek genel kurullarında
temsil edilmezler. Şubeler temsilcilik açamazlar. Temsilciliğin adresi,
yönetim kurulu kararıyla temsilci olarak görevlendirilen kişi veya kişiler
tarafından o yerin mülki idare amirliğine yazılı olarak bildirilir.
Platform oluşturma
Madde 25 - Dernekler,
amaçları ile ilgisi bulunan ve kanunlarla yasaklanmayan alanlarda, kendi
aralarında veya vakıf, sendika ve benzeri sivil toplum kuruluşlarıyla ortak
bir amacı gerçekleştirmek üzere ve yetkili organlarının kararı ile
platformlar oluşturabilirler.
Platformlar, kanunların
dernekler için yasakladığı amaç ve faaliyet konuları doğrultusunda
kurulamazlar ve faaliyet gösteremezler. Bu yasağa aykırı hareket edenler
hakkında, bu Kanun ve ilgili kanunların cezai hükümleri uygulanır.
DÖRDÜNCÜ BÖLÜM :
İzne Tabi Faaliyetler
Derneklerin izinle
kurabileceği tesisler
Madde 26 - Derneklerin,
tüzüklerinde gösterilen amaçları gerçekleştirmek üzere, eğitim ve öğretim
faaliyetleri için yurt, pansiyon; üyeleri için lokal açmaları ve lokallerinde
alkollü içki kullanılması ile bu tesislerin işletilmesi mülki idare amirinden
izin almalarına bağlıdır. Bu tesislerin açılması, işletilmesi ve
kapatılmasına ilişkin esas ve usuller yönetmelikte düzenlenir.
Kamu yararına çalışan
dernekler
Madde 27 - Kamu yararına
çalışan dernekler, ilgili bakanlıkların ve Maliye Bakanlığının görüşü
üzerine, İçişleri Bakanlığının teklifi ve Bakanlar Kurulu kararıyla tespit
edilir. Bir derneğin kamu yararına çalışan derneklerden sayılabilmesi için,
en az bir yıldan beri faaliyette bulunması ve derneğin amacı ve bu amacı
gerçekleştirmek üzere giriştiği faaliyetlerin topluma yararlı sonuçlar
verecek nitelikte ve ölçüde olması şarttır.
Kamu yararına çalışan dernek
statüsünün kazanılması, kaybedilmesi ve gerekli belgeler ile diğer esas ve
usuller yönetmelikte düzenlenir.
Kamu yararına çalışan
dernekler en az iki yılda bir denetlenir. Yapılan denetimler sonucunda
düzenlenen raporlar üzerine, kamu yararına çalışan derneklerin organlarında
görev alan üyeler veya ilgili personel, , hapis cezası(1) verilmesini
gerektiren suçların işlendiğinin tespit edilmesi halinde, geçici bir tedbir
olarak İçişleri Bakanınca görevden uzaklaştırılabilir. (Mülga son cümle: 8/6/2006-5519/1
md.)
(Ek fıkra: 8/6/2006-5519/1 md.) Dernek merkezinin
bulunduğu ilin valisi, görevden uzaklaştırılma kararının derneğe
bildirilmesiyle eş zamanlı olarak, görevden uzaklaştırılan organların
yerlerine; Türk Medenî Kanunu hükümlerine göre dernek merkezinin bulunduğu
yerdeki sulh hukuk mahkemesinden kayyım atanmasını ister. Mahkeme bir hafta
içinde, öncelikle dernek üyeleri arasından görevden uzaklaştırılanların
sayısı kadar kayyım atanmasına karar verir ve bu kararda kayyımın görev ve
yetkileri ile dernek tarafından kayyıma verilecek ücret de belirtilir.
Kayyımın görevi dava sonucu verilen hüküm kesinleşinceye kadar devam eder.
Çeşitli nedenlerle boşalan bu kayyımların yerine, aynı usûlle yeni kayyım
atanır.
Kamu yararına çalıştıklarına
karar verilen dernekler, denetimler sonunda bu niteliklerini kaybettikleri
tespit edilirse, birinci fıkrada öngörülen usulle haklarında alınan kamu
yararına çalışan derneklerden sayılma kararı kaldırılır.
Türkiye Kızılay Derneği ve
Türk Hava Kurumunun tüzüklerini onaylamaya Bakanlar Kurulu yetkilidir.
Kamu yararına çalışan
derneklerin mallarına karşı suç işleyenler Devlet malına karşı suç işlemiş
gibi cezalandırılır.
(1) 23/1/2008
tarihli ve 5728 sayılı Kanunun 557 nci maddesiyle
bu fıkrada yer alan “ağır hapis veya ağır para cezası” ibaresi “hapis cezası” olarak
değiştirilmiş ve metne işlenmiştir.
Dernek adları
Madde 28 - Dernek adlarında;
Türk, Türkiye, Milli, Cumhuriyet, Atatürk, Mustafa Kemal kelimeleri ile
bunların baş ve sonlarına getirilen eklerle oluşturulan kelimeler İçişleri
Bakanlığının izni ile kullanılabilir.
BEŞİNCİ BÖLÜM : Yasaklar
Bazı ad ve işaretleri
kullanma yasağı
Madde 29 - Derneklerin,
mevcut veya mahkeme kararıyla kapatılmış veya feshedilmiş bir siyasi
partinin, bir sendikanın veya üst kuruluşun, bir derneğin veya üst kuruluşun
adını, amblemini, rumuzunu, rozetini ve benzeri işaretleri ya da başka bir
ülkeye ve daha önce kurulmuş Türk devletlerine ait bayrak, amblem ve
flamaları kullanmaları yasaktır.
Kurulması yasak olan
dernekler ve yasak faaliyetler
Madde 30 - Dernekler;
a) Tüzüklerinde gösterilen
amaç ve bu amacı gerçekleştirmek üzere sürdürüleceği belirtilen çalışma
konuları dışında faaliyette bulunamazlar.
b) Anayasa ve kanunlarla
açıkça yasaklanan amaçları veya konusu suç teşkil eden fiilleri
gerçekleştirmek amacıyla kurulamaz.
c) Askerliğe, milli savunma
ve genel kolluk hizmetlerine hazırlayıcı öğretim ve eğitim faaliyetlerinde
bulunamaz, bu amaçları gerçekleştirmek üzere kamp veya eğitim yerleri
açamazlar. Üyeleri için özel kıyafet veya üniforma kullanamazlar.
Kayıt ve yazışma dili
Madde 31 - Dernekler,
defterlerinde ve kayıtlarında ve Türkiye Cumhuriyetinin resmi kurumlarıyla
yazışmalarında Türkçe kullanırlar.
ALTINCI BÖLÜM :
Ceza Hükümleri
Ceza hükümleri
Madde 32 - (Değişik: 23/1/2008 – 5728/558
md.)
Bu Kanun
hükümlerine aykırı davrananlara uygulanacak cezalar aşağıdaki şekildedir:
a) Dernek kurma hakkına sahip
olmadıkları halde dernek kuranlar veya derneklere üye olmaları kanunlarla
yasaklandığı halde dernek üyesi olanlar ile derneklere üye olması kanunlarla
yasaklanmış kişileri bilerek dernek üyeliğine kabul eden veya kaydını
silmeyen veya dernek üyesi iken derneklere üye olma hakkını kaybeden kişileri
dernek üyeliğinden silmeyen dernek yöneticilerine beşyüz Türk Lirası idarî
para cezası verilir.
b) Genel kurulu süresinde
toplantıya çağırmayan, genel kurul toplantılarını kanun ve tüzük hükümlerine
aykırı olarak veya dernek merkezinin bulunduğu veya tüzüğünde belirtilen yer
dışında yapan dernek yöneticilerine beşyüz Türk Lirası idarî para cezası
verilir. Mahkemece, kanun ve tüzük hükümlerine aykırı olarak yapılan genel
kurul toplantılarının iptaline de karar verilebilir.
c) Yurt dışı yardımı bankalar
aracılığıyla almayan dernek yöneticilerine, bu şekilde alınan paranın yüzde
yirmi beşi oranında idarî para cezası verilir.
d) Derneğe ait tutulması
gereken defter veya kayıtları tutmayan veya tasdiksiz defter tutan dernek
yöneticileri üç aydan bir yıla kadar hapis veya adlî para cezası ile
cezalandırılır. Bu defter ve kayıtların usulüne uygun tutulmaması halinde
dernek yöneticilerine ve defterleri tutmakla sorumlu kişilere beşyüz Türk
Lirası idarî para cezası verilir. Adına yetki belgesi düzenlenmediği halde
gelir toplayanlar ile bilerek bu şekilde gelir toplanmasına izin veren
yönetim kurulu üyelerine bin Türk Lirası idarî para cezası verilir.
e) Genel kurul ve diğer
dernek organlarında yapılan seçimler ve oylamalar ile oyların sayım ve
dökümüne hile karıştıranlar ve defter veya kayıtları tahrif veya yok edenler
veya gizleyenler, fiilleri daha ağır bir cezayı gerektirmediği takdirde altı
aydan iki yıla kadar hapis ve adlî para cezası ile cezalandırılır.
f) Her ne suretle olursa
olsun kendisine tevdi olunan derneğe ait para veya para hükmündeki evrak,
senet veya sair malları kendisinin veya başkasının menfaatine olarak sarf
veya istihlâk veya rehneden veya satan, gizleyen, imha, inkâr, tahrif veya
tağyir eden yönetim kurulu başkanı ve üyeleri veya denetçiler ile derneğin
diğer personeli Türk Ceza Kanununun güveni kötüye kullanma suçuna ilişkin
hükümlerine göre cezalandırılır. Ayrıca, mahkeme yargılama sırasında
sanıkların, organlardaki görevlerinden geçici olarak uzaklaştırılmasına da
karar verebilir.
g) Yetkili mercilerin izni
olmaksızın yabancı dernekler ve merkezi yurt dışında bulunan kâr amacı
gütmeyen kuruluşların Türkiye’de temsilciliklerini veya şubelerini açanlar,
faaliyetlerini yürütenler, bunlarla işbirliğinde bulunanlar veya bunları üye
kabul edenlere bin Türk Lirası idarî para cezası verilir ve izinsiz açılan
şube veya temsilciliğin de kapatılmasına karar verilir.
h) 16 ncı maddede belirtilen
bildirim yükümlülüğünü yerine getirmeyen basımevi yöneticilerine beşyüz Türk
Lirası idarî para cezası verilir.
ı) 17 nci maddede yer alan
zorunluluğa uymayanlara yüz Türk Lirası idarî para cezası verilir.
j) 19 uncu maddede belirtilen
beyannameyi bilerek gerçeğe aykırı olarak verenler yüz günden az olmamak
üzere adlî para cezası ile cezalandırılır.
k) 9 ve 19 uncu maddelerin
üçüncü fıkralarındaki zorunluluğa uymayanlar ile tutulması zorunlu olan
defter ve belgelerin, gerekli dikkat ve özen gösterilmiş olması şartıyla elde
olmayan bir nedenle okunamayacak hâle gelmesi veya kaybolması hâlinde,
öğrenme tarihinden itibaren onbeş gün içinde dernek merkezinin bulunduğu
yerin yetkili mahkemesine zayi belgesi almak için başvurmayan veya bu belgeyi
denetim sırasında ibraz edemeyenler üç aya kadar hapis veya adlî para cezası
ile cezalandırılır. 21 inci maddedeki yükümlülüklere aykırılık halinde de
failler hakkında aynı cezaya hükmolunur.
l) 22, 23 ve 24 üncü
maddelerde belirtilen bildirim yükümlülüğünü, 19 uncu maddede belirtilen
beyanname verme yükümlülüğünü yerine getirmeyen dernek yöneticilerine ve 24
üncü maddede belirtilen temsilcilere beşyüz Türk Lirası idarî para cezası
verilir.
m) 26 ncı maddede belirtilen
tesisleri izinsiz açan dernek yöneticilerine beşyüz Türk Lirası idarî para
cezası verilir ve tesisin kapatılmasına da karar verilebilir.
n) 28 inci maddede belirtilen
kelimeleri izinsiz kullanan veya 29 uncu maddede belirtilen yasaklara, yazılı
olarak uyarılmalarına rağmen, aykırı hareket eden dernek yöneticileri,
fiilleri daha ağır bir cezayı gerektirmediği takdirde, yüz günden az olmamak
üzere adlî para cezası ile cezalandırılır ve derneğin feshine de karar
verilir.
o) 30 uncu maddenin (a)
bendinde belirtilen yasağa aykırı hareket eden dernek yöneticileri elli
günden az olmamak üzere adlî para cezası ile cezalandırılır. Aynı maddenin
(c) bendine aykırı faaliyette bulunan dernek yöneticileri, fiilleri daha ağır
bir cezayı gerektirmediği takdirde, bir yıldan üç yıla kadar hapis cezası ile
cezalandırılır ve tesisin kapatılmasına da karar verilir.
p) 30 uncu maddenin (b)
bendinde belirtilen kurulması yasak dernekleri kuranlar ile bu bende aykırı
harekette bulunan dernek yöneticileri fiilleri daha ağır bir cezayı
gerektirmediği takdirde bir yıldan üç yıla kadar hapis ve elli günden az
olmamak üzere adlî para cezası ile cezalandırılır ve derneğin feshine de
karar verilir.
r) 31 inci maddede öngörülen
zorunluluğa uymayanlara bin Türk Lirası idarî para cezası verilir.
Cezaların uygulanması
Madde 33 - Bu Kanunda
belirtilen cezalar çocuk dernekleri hakkında, yazılı olarak uyarılmasına
rağmen tekrar edilmesi halinde uygulanır.
Bu Kanunun 32 nci maddesinde
geçen "dernek yöneticileri" ibareleri dernek yönetim kurulu
başkanını ifade eder.
(Değişik
üçüncü fıkra: 23/1/2008 – 5728/559 md.) Bu Kanunda yazılı olan idarî
yaptırımlara karar vermeye mahalli mülki amir yetkilidir.
(Mülga
dördüncü fıkra: 23/1/2008 – 5728/578 md.)
(Mülga beşinci
fıkra: 23/1/2008 – 5728/578 md.)
YEDİNCİ BÖLÜM :
Diğer Hükümler
Cemiyetler ve Dernekler
kanunlarına yapılan atıflar
Madde 34 - Diğer kanunlarda,
3512 sayılı Cemiyetler Kanunu, 1630 sayılı Dernekler Kanunu veya 2908 sayılı
Dernekler Kanunu ile bunların ek ve değişikliklerine veya belli maddelerine
yapılan atıflar, bu Kanuna veya bu Kanunun aynı konuları düzenleyen madde
veya maddelerine yapılmış sayılır. Bu Kanunda hüküm bulunmayan hallerde aynı
konuları düzenleyen 4721 sayılı Türk Medeni Kanununun ilgili hükümlerine atıf
yapılmış sayılır.
Kanunun mesleki kuruluşlara uygulanacak
hükümleri
Madde 35 - Bu Kanunun 19,
20, 23, 26, 28, 29, 30 ve 31 inci maddeleri özel kanunlarında hüküm
bulunmamak kaydıyla kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşları ile işçi ve
işveren sendikaları ve üst kuruluşları için de ceza hükümleriyle birlikte
uygulanır.
Uygulanacak hükümler
Madde 36 - Bu Kanun
hükümleri; yabancı dernekler ile merkezleri yurt dışında bulunan dernek ve
vakıf dışındaki kar amacı gütmeyen kuruluşların Türkiye'deki şube veya
temsilcilikleri hakkında da ceza hükümleri ile birlikte uygulanır. Bu Kanunda
hüküm bulunmayan hallerde 4721 sayılı Türk Medeni Kanununun hükümleri
uygulanır.
Yönetmelik
Madde 37 - Bu Kanunun ilgili
maddelerinde düzenlenmesi öngörülen yönetmelikler İçişleri Bakanlığınca,
kulüp adını alan derneklerle ilgili yönetmelik ise Gençlik ve Spor Genel
Müdürlüğünün bağlı olduğu Bakanlıkça en geç altı ay içinde Resmi Gazetede
yayımlanarak yürürlüğe konulur. Bu yönetmelikler çıkarılıncaya kadar mevcut
yönetmeliklerin bu Kanuna aykırı olmayan hükümlerinin uygulanmasına devam
olunur.
Değiştirilen ve yürürlükten
kaldırılan hükümler
Madde 38 - A) 22/11/2001
tarihli ve 4721 sayılı Türk Medeni Kanununun 62 nci maddesi ve 74 üncü
maddesinin ikinci fıkrası aşağıdaki şekilde değiştirilmiştir.
"Madde 62 - Dernekler,
60 ıncı maddenin son fıkrası gereğince yapılan yazılı bildirimi izleyen altı
ay içinde ilk genel kurul toplantılarını yapmak ve zorunlu organlarını
oluşturmakla yükümlüdürler."
"Olağan genel kurul
toplantılarının en geç üç yılda bir yapılması zorunludur."
B) 4721 sayılı Kanunun
58 inci maddesinin ikinci fıkrasında yer alan "yerleşim yeri,
kurucuları,", 64 üncü maddesinin ikinci fıkrasında yer alan
"tüzükte başkaca bir düzenleme yoksa,", 77 nci maddesinin birinci
fıkrasında yer alan "yerel bir gazete ile ilan edilir ve aynı zamanda ve
bir yazıyla", 92 nci maddesinde yer alan "uluslararası alanda
işbirliği yapılmasında yarar görülen hallerde ve karşılıklı olmak
koşuluyla" ve 93 üncü maddesinde yer alan "karşılıklı olmak
koşuluyla" ibareleri madde metinlerinden çıkarılmıştır.
C) 4721 sayılı Kanunun
61 inci maddesi ile 79 uncu maddesinin üçüncü fıkrası yürürlükten
kaldırılmıştır.
D) 14/02/1985 tarihli
ve 3152 sayılı İçişleri Bakanlığı Teşkilat ve Görevleri Hakkında Kanunun 13/A
maddesinin (h) bendi aşağıdaki şekilde değiştirilmiş ve maddeye aşağıdaki
fıkralar eklenmiştir.
"h) 2860 sayılı Yardım
Toplama Kanununa göre düzenlenecek yardım toplama faaliyetleriyle ilgili
işlemleri yürütmek."
"Derneklerin
kaydedileceği dernekler kütüğünün şekli, düzenleme ve kayıt esasları
yönetmelikle düzenlenir.
Büyükşehir belediyesi
sınırları içinde kalan ilçe kaymakamlıklarında ayrıca ilçe dernekler büro
şeflikleri oluşturulmaz."
E) 08/06/1984 tarihli
ve 227 sayılı Vakıflar Genel Müdürlüğünün Teşkilat ve Görevleri Hakkında
Kanun Hükmünde Kararnamenin ek 3 üncü maddesine aşağıdaki fıkra eklenmiştir.
"Vakıfların dış
ülkelerdeki gerçek veya tüzel kişilerden veya diğer kuruluşlardan yardım
alması, derneklere uygulanan hükümlere tabidir."
F) 23/06/1983 tarihli
ve 2860 sayılı Yardım Toplama Kanununun 5 inci maddesinin birinci fıkrasında
yer alan "gezi ve eğlenceler düzenlemek", 24 üncü maddesinin
birinci fıkrasındaki "belirli yerlere kutu koymak" ibarelerinden
sonra gelmek üzere "veya bilgileri otomatik ya da elektronik olarak
işleme tabi tutmuş sistemler kullanmak" ibaresi eklenmiştir.
G) 2860 sayılı Kanunun
7 nci maddesi aşağıdaki şekilde değiştirilmiştir.
Madde 7 - Yardım toplama
faaliyeti bir ilin birden fazla ilçesini kapsıyorsa o ilin valisinden, bir
ilçenin sınırları içinde ise o ilçenin kaymakamından izin alınır. Yardım
toplama faaliyeti birden fazla ili kapsıyorsa yardım toplama faaliyetine
girişecek gerçek veya tüzel kişilerin yerleşim yerinin bulunduğu ilin
valisinden izin alınır ve izni veren valilik tarafından ilgili valiliklere ve
İçişleri Bakanlığına bilgi verilir. Yardım toplama faaliyetleriyle ilgili
işlemler dernekler birimlerince yürütülür.
H) 06/10/1983 tarihli
ve 2908 sayılı Dernekler Kanunu yürürlükten kaldırılmıştır.
Yürürlük
Madde 39 - Bu Kanun yayımı
tarihinde yürürlüğe girer.
Yürütme
Madde 40 - Bu Kanun
hükümlerini Bakanlar Kurulu yürütür.
|
